नायजेरिया वास्तव्यातलं कडूगोड

नायजेरियन लोक बीफ फार खातात. किंबहुना बैलाचा मारून खाण्याखेरीज दुसरा काही, शेतीसाठी वगैरे उपयोग असतो हे त्यांना माहीत नसावं. तसं तर तिथे कोणताही पशु – पक्षी जर विषारी नसेल, तर तो खाद्यपदार्थ असतोच. इतकं, की बकरी ईदला बळी देण्यासाठी आपापल्या ऐपतीनुसार बैल, बोकड, कोंबडी, मासा आणि अगदीच काही नाही, तर कुत्रासुधा चालत असे. बुश मिट म्हणजे जंगलात झुडूपात मिळणारे उंदीर, साप तिथे फार आवडीने खातात. एरव्ही मला मत्स्याहार प्रिय. पण बीफचा वास माझ्या डोक्यात जात असे. हॉटेलात पहिल्या दिवशी जेवणात उकडलेला भात आणि टोमॅटो सूप मिळालं. म्हटलं हेही नसे थोडके. मग कळलं, की वेज सूप मागितलं की त्यातले बीफचे तुकडे बाजूला काढून देतात. पुढचा पूर्ण महिना ब्रेकफास्ट, दुपार, रात्रीचं जेवण फक्त आणि फक्त कोबी-टोमॅटोचं सलाड आणि स्पॅनिश ऑम्लेट यावर काढावा लागला.

Advertisements

३१ ऑक्टोबर १९८४

कीर्तीनगर स्टेशनवरून लोकल पकडून आम्ही नवी दिल्ली स्टेशनवर  पोचलो. पाहतो तो संपूर्ण स्टेशन शीख लोकांनी खचाखच भरलेलं... बाहेर गावच्या सगळ्या गाड्यांमधून आलेल्या शिखांना रेल्वे प्रशासनाने स्टेशनवर आश्रय दिला होता. बाहेर त्यांची कत्तल चाललेली होती. एरवी आपल्या कुर्रेबाज मिशा पिळत दमदार आवाजात बोलणारा उमदा शीख तिथे भेदरलेल्या अवस्थेत बघून खरंच हृदयात कालवाकालव झाली. फलाटावर जिकडे तिकडे शिखांची कुटुंबं, लहान लहान मुलं, बायका चादरी टाकून बसलेली. रेल्वेच्या कॅन्टीनमधून त्यांना जेवण पुरवलं जात होतं. खाली माना घालून बसलेले घाबरलेले 'सरदार' बघवत नव्हते.

खाण्यासाठी नाटक आपुले

कराडला प्रयोग होता आमचा कुठल्यातरी नाटकाचा. ”कुठल्यातरी” शिवाय त्या नाटकाला दुर्दैवाने दुसरं विशेषण मला चटकन सापडत नाहीये, हे माझं मराठी कमकुवत असल्याचं चिन्ह नसून त्या संहितेचा दुबळेपणा आहे, इतकी नोंद वाचकहो तुम्ही करून घ्या. तरीही ते नाटक दोन तीन वर्ष चालू होतं. आता ही रसिकांच्या दुबळ्या रसिकतेची खूण आहे याची गाठही वाचकांनी मनाशी बांधावी ही नम्र विनंती (ही विनंती बरोबर कायम नम्रला का घेऊन फिरते?तसेच निमंत्रण हे सुद्धा कायम आग्रहाचेच असते.)

रॉय

 राजन बापट खरं तर 'रॉय' हे ख्रिश्चनांमधे , अमेरिकनांमधे माणसाचं नाव असतं हे मला माहिती नव्हतं. (रॉय कॅम्पबेल वगैरे नावं मी नंतर वाचली.) त्यामुळे रॉय विल्सन हे नाव पहिल्यांदा ऐकलं तेव्हा गंमत वाटली होती. रॉयचा नि माझा परिचय झाला ती गोष्ट योगायोगाची म्हणता येईल. आम्ही आमच्या पहिल्या घरात राहात होतो. घर लहान असले तरी तेव्हा … Continue reading रॉय

झोपडपट्टी पर्यटन – नैरोबी आणि धारावी

आपण प्रवासाला जातो. तेव्हा तिथला प्रदेश बघतो. जंगलं, पर्वतशिखरं, नद्या, समुद्र, डोंगर, दर्‍या या निसर्गलीला आणि मानवनिर्मित किल्ले, मंदिरं, विविध संग्रहालयं, कलादालनं असं काय काय.  पण एखादा प्रदेश म्हणजे फक्त स्थळ नसतं. या सार्‍यात प्राण फुंकणारी तिथली तिथली माणसं असतात. माणसांनी निर्मिलेलं एक वातावरण असतं. त्यांनी घडवलेला इतिहास, त्यांचे जय-पराजय, धर्म, संस्कृती यांचा रंगगंध त्या वातावरणात मिसळलेला असतो. त्यांची भाषा, खाणं-पिणं, घरं, जगण्याची रीत यामुळे त्या प्रदेशाला व्यक्तिमत्व बहाल झालेलं असतं. प्रवासात त्या त्या प्रदेशातल्या स्थानिक माणसांना भेटणं म्हणजे त्या ठिकाणची खरी ओळख करून घेणं असतं. माणसं आलिशान सुखवस्तू भागांत राहातात तशी वंचित अभावग्रस्त वस्त्यांमध्येही राहातात. ही सगळी माणसं हेच त्या प्रदेशाचं प्राणतत्व. आजवरच्या साइट सीइंग टूर्समध्ये ही माणसं आणि त्यांच्या वस्त्या अदृश्य असायची. उदाहरणार्थ किबेरा.  

कल्पनाचित्रातला प्रत्यक्ष प्रवास

आणि अचानक, रस्त्याच्या उजवीकडे, क्रेमलिनच्या एका टॉवरवरील लाल तारा दिसला. 'दोन भाऊ' या पुस्तकात लेखकाने केलेले वर्णन आठवले - "संबंध जगात तेवढे सुंदर शहर कुठेही नव्हते. त्या शहरातल्या मनोऱ्यांच्या टोकांवर दिवसरात्र लाल तारे चमकत होते. आणि अर्थातच, त्या शहराचे नाव मॉस्को होते." बस पुन्हा सुरू होण्यापूर्वी घाईने काढलेल्या फोटोत तांत्रिक सफाई बिलकुलच नव्हती, पण तरीही तो क्षण जादुई होता, आणि फोटोतून जपलेली त्याची आठवण अजूनही जादुई भासते.

जिव्हाळ्याचा एसटी प्रवास

पुण्याला पोचेपर्यंत पहाट झालेली असायची. शिरवळ सुटले की कात्रजच्या बोगद्याचे वेध लागायचे. जेमतेम मिनिटभर टिकणाऱ्या त्या बोगद्याच्या अंधारात आम्ही एकमेकांना चिकटून बसायचो. मग घाटातून दिसणारे पुणे बघायचे. परतीच्या रातराणीत मग पुण्याचे घाटातून लखलखणारे दिवे मान वळवून वळवून बघायचो. पुणे आले की बाबांचा चेहरा खुलायचा. त्यांना कधी एकदा स्वारगेट येतंय असे व्हायचे. नवी पेठेत आजीचे घर येईपर्यंत त्यांची अवस्था बरीचशी माहेरवाशिणीसारखी झालेली असायची.