स्थलांतरितांचा देश

दोन बॅग आणि एक लॅपटॉप इतके सामान घेऊन या देशात, अनोळखी प्रदेशात पाऊल टाकल्यावर काय वाटते हे खरे तर शब्दात सांगता येणार नाही. नोकरीसाठी येणाऱ्या लोकांचे तसे बरे असते त्यांना आल्याआल्या महिन्याचा पगार चालू होतो, बरेचदा भारतात घेऊन ठेवलेले फ्लॅट असतात. इथे आधी ऑफिसमधून आलेली माणसे असतात. विद्यार्थी म्हणून आले की सगळेच अवघड असते. कधी स्टुडन्ट लोन घेऊन आलेली मुले, तर कधी अगदी घर गहाण ठेवून आलेली मुले असतात. डोळे विस्फारून जातील इतके नवे रोज बघायला मिळते. नवीन संस्कृती, वातावरण, या सगळ्यात स्वत:ला सामावून घेत असताना, सतत आपण भारतीय आहोत ही गोष्ट पाठ सोडत नाही.

परकेपण सरता सरत नाही

अचानकपणे माणसेच काय, पण एकही  झाड, पक्षी, माणसांची नावे,  दुकाने काहीही ओळखीचे नाही. इतके दिवस खोलवर रूजलेलं आणि रूतलेलं,  हे सगळं माझं आहे, आणि हे असंच राहाणार आहे ह्या सगळ्या समजूती एका फटकार्‍यात मूळापासून उखडून निघाल्या आणि असुरक्षित वाटू लागलं.  देश-वेश-भाषा यानं तर परकेपण जाणवलंच. पण त्याबरोबरच त्रास झाला तो तो इथल्या एकाही झाडाला अन पक्षाला नावानं हाक न मारता यावी याचा. सह्याद्री बघितल्यावर मनात जी तार झंकारत असे तीच इथलाही डोंगर बघताना  झंकारत नाही, याचाही. कित्येक दिवस रस्त्यावरच्या खाणाखुणा आणि माणसांच्या चेहऱ्यामध्ये दिलासा शोधायचा निष्फळ प्रयत्न करत राहिले. स्वतःचीही ओळख विसरायला लावणारी, एक परकेपणाची जाणीव आतपर्यंत खोलवर पोचली. 

माझी मुंबई

बेस्टच्या १०८ नंबरच्या  बसने उतरले की वाळकेश्वरला बसस्टॉपसमोर अनेक भाजीवाल्या बसलेल्या असत मी त्याच्याकडून भाजी, फळे खरेदी करत असे.  पुष्कळ वेळा ओझे जास्त झाले तर मी माझ्याकडे काम करणा-या बाईला भाजी आणायला पाठवत असे.  त्या बायका मला चांगल्या ओळखू लागल्या. एका बाईकडे एक छोटे दोनअडीच वर्षाचे मूल होते. मी त्याला खाऊ देत असे. तेही जाता येत ओळखीचे हसू देत असे. नकळत माझा जीव त्या मुलात गुंतला. रोज भेटण्याचा लळा  लागला होता. काही दिवसांनी ते मूल अचानक दिसेनासे झाले. मी विचारले तर ती बाई तुटक उत्तर देऊ लागली.  

मुक्काम इव्हेंटफुल दिल्ली

दिल्ली शहरातील खेळाच्या उत्कृष्ट साधनसुविधांविषयी लिहायलाच हवं. १९८२ च्या आशियायी खेळांसाठी बांधलेले सिरी फोर्ट क्रीडांगण देशभरात उत्कृष्ट सोयींसाठी प्रसिद्ध आहे. कॉमनवेल्थ गेम्सनिमित्ताने पुन्हा नव्याने येथील खेळांची क्रीडांगणे देखणी करण्यात आली आहेत. सिरी फोर्टमध्ये पोहणे, बॅडमिंटन, चालण्यासाठीचा मातीचा ट्रॅक, फुटबॉल-हॉकीची क्रीडांगणे अशा छान सुविधा आहेत. सिरी फोर्टच्या पोहण्याच्या तलावात ज्योती, पार्थ अनेक वर्षे नियमितपणे पोहले. सिरी फोर्टच्या क्रीडांगणावर सायना नेहवाल-सिंधु यांच्या खेळांना उपस्थिती लावू शकलो. फेडरर व अन्य टेनिसपटुंच्या उपस्थितीमुळे गाजलेल्या इंडियन टेनिस लीगचाही आस्वाद घेता आला.

गोइंग टू बॉम्बे…

गरीब सैनिक, कनिष्ठ व्यापारी यांच्या मिश्रवंशीय मुली उघडउघड वेश्याव्यवसायात ढकलल्या जात. मुंबईत व्यापारानिमित्त येणाऱ्या खलाशांमुळे जे ‘रेड लाईट एरिया’ नव्याने विकसित होत होते तिथे देहविक्रय करता करता या स्त्रिया कोणत्या दफनभूमीत गाडल्या गेल्या त्यांची कोणतीही नोंद इतिहासात नाही. मुंबई बेटांवर पोर्तुगीज वा इंग्रजही स्थलांतरित म्हणून बाहेरून आले. पण इथल्या स्त्रिया उपभोगून घेताना जे भोग त्यांनी या आणि पुढल्या पिढ्यांमधल्या स्त्रियांच्या माथी रचले, ते भीषण होते.